Kompostownik z desek to ażurowa skrzynia bez dna, ustawiona bezpośrednio na glebie. Do jego prawidłowego działania potrzebne są szczeliny między deskami, dostęp powietrza i drewno zabezpieczone wyłącznie preparatem bezpiecznym dla roślin oraz podłoża.
Dlaczego warto zbudować kompostownik z desek?
Drewno jest łatwe w obróbce, dobrze pasuje do ogrodu i pozwala wykorzystać deski z odzysku. Ażurowe ściany zapewniają wentylację, a prosta konstrukcja nie wymaga skomplikowanych narzędzi. Kompostownik ogranicza ilość odpadów organicznych i pozwala uzyskać materiał poprawiający strukturę gleby.
Materiały, narzędzia i wybór miejsca
Najwygodniejsze wymiary jednej komory to około 100–120 cm wysokości oraz 120–150 cm szerokości. Przy większej konstrukcji trudniej będzie mieszać zawartość i wybierać gotowy kompost. Jeśli masz dużo odpadów, rozważ dwie komory – w jednej będzie trafiać świeży materiał, a w drugiej dojrzewać starszy kompost.
| Element | Wymiary/typ | Uwagi |
|---|---|---|
| Deski | Długość dopasowana do planowanej szerokości | Nie mogą być pokryte toksycznymi środkami |
| Kantówki | 4 sztuki, najlepiej o przekroju około 6 × 6 cm | Tworzą narożny szkielet |
| Wkręty | Nierdzewne lub ocynkowane, do drewna | Lepiej znoszą wilgoć niż zwykłe gwoździe |
| Piła i miara | Narzędzia do cięcia i odmierzania | Przydadzą się do przygotowania desek |
| Wkrętarka i wiertło | Podstawowy zestaw | Nawiercenie ograniczy ryzyko pękania drewna |
| Poziomica | Dowolny model | Ułatwia ustawienie równej konstrukcji |
Postaw kompostownik na przepuszczalnej glebie, w miejscu osłoniętym od silnego wiatru i znajdującym się w półcieniu. Ochrona przed pełnym słońcem ogranicza wysychanie pryzmy, ale całkowity cień może spowalniać jej ogrzewanie. Zostaw wokół konstrukcji miejsce na dojście z taczką i wygodne wybieranie kompostu.
Kompostownik nie powinien stać na betonie ani na szczelnej płycie. Bezpośredni kontakt z ziemią ułatwia dostęp mikroorganizmów i dżdżownic. Jeżeli na działce występują gryzonie, możesz ułożyć pod konstrukcją drobną metalową siatkę, ale nie zamykaj jej szczelnie w folii.
Jak zrobić kompostownik z desek krok po kroku?
Najprostsza konstrukcja składa się z czterech narożnych kantówek, trzech stałych ścian i przedniej ściany z wyjmowanych desek. Taki układ zapewnia stabilność, wentylację oraz dostęp do dolnej części pryzmy.
- Przygotuj podłoże – usuń darń, wyrównaj teren i sprawdź, czy woda nie będzie gromadziła się pod kompostownikiem. W razie potrzeby wykonaj płytki drenaż z piasku, żwiru albo drobnych gałęzi, ale pozostaw kontakt z glebą.
- Zaznacz narożniki – wytycz prostokąt o zaplanowanych wymiarach. Ustaw cztery kantówki i skontroluj poziomicą ich pion oraz równe odległości.
- Zbuduj szkielet – połącz kantówki deskami w trzech narożnikach konstrukcji. Wkręty umieszczaj w dwóch punktach na każdym końcu deski, aby ściany nie odkształcały się pod ciężarem zawartości.
- Przykręć deski boczne i tylną – układaj je poziomo, zostawiając między sąsiednimi deskami szczeliny około 2–5 cm. Przerwy zapewnią przepływ powietrza, a jednocześnie ograniczą wysypywanie się materiału. Przy bardzo drobnej zawartości wybierz mniejsze szczeliny.
- Wykonaj przednią ścianę – przykręć do przednich kantówek dwie wąskie listwy prowadzące, tak aby utworzyły pionowe kanały. Wsuń w nie deski od góry, bez przykręcania każdej z nich. Możesz je wyjmować pojedynczo, zaczynając od dołu, gdy chcesz wybrać gotowy kompost.
- Sprawdź stabilność – dociśnij konstrukcję z każdej strony i skontroluj połączenia. Jeśli kompostownik jest wysoki, zakotwicz kantówki w gruncie lub zastosuj dodatkowe zastrzały.
- Dodaj pokrywę, jeśli jej potrzebujesz – proste wieko z desek albo siatki ograniczy nadmierne zawilgocenie i dostęp zwierząt. Nie zamykaj jednak konstrukcji hermetycznie, ponieważ masa musi oddychać.
Przed skręceniem desek możesz nawiercić otwory o nieco mniejszej średnicy niż wkręty. Krawędzie warto lekko zeszlifować, aby nie pozostawić drzazg. Nie wykładaj całego wnętrza szczelną folią. Jeśli stosujesz osłonę, powinna być perforowana i nie może blokować odpływu wody ani kontaktu z podłożem.
Jak dbać o kompostownik?
Na dnie ułóż warstwę grubych gałązek, która poprawi odpływ nadmiaru wody i stworzy wolne przestrzenie. Następnie dodawaj naprzemiennie materiały wilgotne, takie jak świeża trawa i resztki warzyw, oraz suche, na przykład liście, rozdrobnione gałązki lub karton bez nadruku. Odpady warto ciąć na mniejsze fragmenty. Gdy masa jest sucha, delikatnie ją zwilż, a gdy staje się zbita i mokra, dodaj suche składniki oraz przemieszaj zawartość.
Do kompostownika możesz wrzucać między innymi resztki warzyw i owoców, liście, trawę, fusy z kawy, papierowe filtry, drobne gałązki oraz rozkruszone skorupki jaj. Nie powinny trafiać do niego następujące materiały:
- Mięso, ryby i kości
- Nabiał oraz tłuste i oleiste resztki
- Odchody zwierząt domowych
- Rośliny silnie porażone chorobami lub szkodnikami
- Plastik, szkło, metal i inne odpady nieorganiczne
- Resztki farb, środków chemicznych i zadrukowany papier
Ostrzeżenie dotyczące impregnacji – drewno zabezpieczaj tylko preparatem dopuszczonym do zastosowań w pobliżu roślin i gleby, zgodnie z instrukcją producenta. Nie używaj przepracowanego oleju silnikowego, podkładów kolejowych ani nieznanych impregnatów przemysłowych. Mogłyby zanieczyścić podłoże i kompost.
Przy dwóch komorach możesz przełożyć część starszej masy do świeżych odpadów, co ułatwia rozpoczęcie rozkładu. Gotowy kompost wybieraj przez dolną część przedniej ściany, a następnie uzupełniaj wyjęte deski.
Prosty kompostownik z desek będzie działał długo, jeśli pozostawisz szczeliny wentylacyjne, nie zamkniesz go od spodu i zadbasz o bezpieczne zabezpieczenie drewna. Najwięcej wygody daje przednia ściana z wyjmowanych desek, ponieważ umożliwia wybieranie dojrzałego kompostu bez rozbierania całej konstrukcji.
